منطقه فسيلي مراغه با توجه به پراکنش و غناي فسيل مهره دار، جزو مناطق پنجگانه فسيل مهره دار جهان محسوب و تحت عنوان بهشت فسيل شناسي در دامنه جنوبي کوه سهند و شرق مراغه واقع است.
اين منطقه در محدوده اي با وسعت 300 کيلومتر با روند شمالي و جنوبي و 500 کيلومتر با روند شرقي و غربي پخش شده است.
طبقات استخوان دار مراغه داراي فسيلهاي مهره داران اواخر دوران سوم بوده و اين طبقات از ديرباز مورد توجه محققان و کارشناسان خارجي و داخلي بوده است.
مجموعه فوناي(موجودات جانوري) موجود سازند استخواندار مراغه در اطراف آتشفشان سهند بيانگر جانوران نواحي استپي بوده و شامل جانواران فسيلي مختلف از جمله انواع متعددي از آنتولوپ ها(آهوها) ، بويده ها(گاوسانان)، زرافه ، خانواده فيلدائه( سگ سانان) و ماشيرودونت که نوع بهتر و مشخص تر آن ببر دندان شمشيري است.
در اين منطقه از خانواده هيانيدائه (حيوانات گوشتخوار) دو جنس کروکوتا و ايکتيوتريوم ( نوعي گربه سان ) تشخيص داده شده و از ميان خانواده اکوئيدائه جنس اسب يا هيپاريون در رسوبات قاره اي عصر پليوسن در انواع متعددي يافت شده است.
منطقه فسيلي مراغه به علت داشتن فسيلهايي از علفخواران بزرگ از خانواده فيل ها بويژه Dinotherium و Mastedont، کرگدن ها و پريمات( موجودات عالي از جمله انسان ها و ميمونها) از شهرت جهاني برخوردار است.
محققان سن فسيلهاي مراغه را تا سال 85 حدود 5/6 تا 5/8 ميليون سال تخمين زده بودند که در اين سال با کشف فسيلهاي جديدي از خانواده هيپاريون ها به ويژه يک دندان فيل ، سن اين منطقه به 13 ميليون سال قبل تغيير يافت.
تعدادي از فسيلهاي منطقه مراغه اولين بار توسط "آبيخ " بازرگان روسي در سال 1857 جمع آوري و بعد از وي محققان متعددي به ترتيب از کشورهاي روسيه ، اتريش ، انگليس ، فرانسه ، ژاپن ، هلند و چين فسيلهاي مهره داران مراغه را جمع آوري و مورد مطالعه قرار دادند.
منطقه فسيلي مراغه در سال 1974 با طرحي از سازمان حفاظت زيست در تهران با همکاري دانشگاه U.C.L.A و موزه کانتي لوس آنجلس به سرپرستي پرفسور برنارد کمپل مورد مطالعه قرار گرفت که اين طرح پس از سه سال اجرا با پيروزي انقلاب اسلامي متوقف شد.
مطالعات اين منطقه در سال 81 پس از حدود 27 سال وقفه از سوي دفتر تنوع زيستي و ذخاير ژنتيکي سازمان حفاظت محيط زيست براي پيجويي و اکتشاف لايه هاي فسيل مهره دار منطقه فسيلي مراغه در يک هزار متر مربع وسعت مجددا آغاز کرد.
هم اکنون نمونه هايي از فسيل هاي ارزشمند منطقه فسيلي مراغه در موزه هاي تاريخ طبيعي وين اتريش ، پاريس ، لندن و لوس آنجلس نگهداري مي شود.
در موزه صحرايي معروف به گرگ دره مراغه نيز فسيل هايي از گوشتخواران و گياهخواران از جمله جمجمه بوويده ، گوشتخوار ، فيل ، فک هاي تحتاني زرافه ، کرگدن و هيپاريون به صورت طبيعي و بدون دست خوردگي نگهداري مي شود.
محقق، ديرينه شناس و استاد دانشگاه تبريز به خبرنگار ايرنا گفت: منطقه فسيلي مراغه از غناي زيادي برخوردار بوده و هر موزه اروپايي افتخار مي کند که نمونه هايي از فسيلهاي اين منطقه را داشته باشد.
دکتر زين العابدين پورابريشمي، فسيل فيل هاي مکشوفه در منطقه مراغه را از نسل اول فيل ها دانست و افزود: تحول و تکامل فيل ها در اين منطقه صورت گرفته و به قاره هاي مختلف مهاجرت کرده اند.
وي، فراواني، گونه زايي شديد و تنوع زيستي زياد را از مهمترين ويژگي هاي منطقه فسيلي مراغه ذکر کرد و گفت: اين منطقه نياز به مطالعات زيادي داشته و شناخت ما در مورد اکولوژي و پالئوکولوژي ( فسيل شناسي ) و فسيل هاي منطقه سطحي است.
مديرکل دفتر تنوع زيستي و ذخاير ژنتيکي سازمان حفاظت محيط زيست کشور گفت: منطقه مراغه از غنا ، پراکنش و تنوع فسيلي زيادي برخوردار بوده و مرکز تحقيقات فسيل شناسي اين شهرستان نيز در آينده نه چندان دور توانمند سازي مي شود.
دکتر شهاب الدين منتظمي، افزود: مرکز تحقيقات فسيل شناسي مراغه در آينده نه چندان دور به قطب علمي فسيل شناسي کشورهاي منطقه تبديل و در سطح قاره آسيا به يک مرکز آموزشي ، مطالعاتي و تحقيقاتي براي تربيت نيروي متخصص با گرايش هاي تخصصي در زمينه فسيل شناسي بويژه مهره داران تبديل مي شود.
مديرکل دفتر زيستگاه ها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست کشور نيز گفت: اثر ملي و طبيعي منطقه فسيلي مراغه يکي از اين مناطق حفاظت شده اين سازمان بوده و وجود فسيل و قدمت گونه هاي جانوري در آن از قدمت حضور انسان در روي زمين بيشتر است.
امير عبدوس ، افزود: در نتيجه کاوش هاي محققان ، قدمت فسيل ها و گونه هاي جانوري روي کره زمين به بيش از 400 ميليون سال قبل مي رسد در حالي که طبق قديمي ترين آثار به دست آمده قدمت زندگي انسان به پنج هزار سال مي رسد.
مديرکل حفاظت محيط زيست آذربايجان شرقي نيز گفت: هم اکنون حفاظت محيط زيست 40 هزار هکتار از مناطق و محدوده پراکنش فسيلي مهره دار منطقه مراغه را تحت عنوان مناطق چهارگانه مديريت مي کند که از اين ميزان حدود يک هزار و 26 هکتار به ثبت رسيده است.
بيوک رئيسي، افزود: به منظور عملياتي شدن تحقيقات و کاوش هاي منطقه فسيلي مراغه ايجاد مرکز فسيل شناسي در اين شهرستان ضروري است.
وي، گفت: با ايجاد اين مرکز محققان و پژوهشگران مي توانند يافته ها ، تحقيقات و مقالات مهم و بين المللي خود را از اين مرکز به دنيا ارايه کرده و موجب احياي دانش ديرينه شناسي و ترغيب اهل فن به اين رشته شوند.
وي گفت: اين سازمان در تلاش است با همراهي آحاد جامعه ميراث طبيعي را براي نسل هاي آينده محافظت کند.

منبع: ایرنا